Wolkenlandschap met wandelaar, drijfzand

Langzaam Kijken naar Landscape 03, Saskia Boelsums

-1-

Op de afbeelding zie ik wolken, heel veel wolken. Een lage witte wolkenband loopt van links naar rechts over de hele breedte van de plaat, met daarboven een wijdse en intens blauwe lucht.

Het zijn wolken van een stralende dag aan het strand. Maar geen zomerse, zonnig stralende stranddag, nee, een frisse dag. De lucht is schoongeveegd door weer en wind. Maar is ook stil.  

Ik zie het aan de helderheid waarmee de wolken zich aftekenen tegen het blauw, en tegen elkaar.

(Het heeft misschien geregend. Hier, of een eindje verderop. En de bui is langzaam weggedreven.)

Nu ik langer en preciezer kijk, zie ik dat de wolken eigenlijk helemaal niet zo wit zijn. Het merendeel is grijs getint of heeft grijze randen.

De stralendheid en het gevoel van helderheid, waar komt het vandaan? Ik heb altijd veel tijd doorgebracht op en aan het open water, in Nederland, als windsurfster. – Ik weet hoe de lucht smaakt als de atmosfeer er zo uitziet.

-2-

Vandaag voerde ik samen met zeven andere mensen een Langzaam Kunst Kijken gesprek. Online, voor de eerste keer. Dat was spannend, want deze vorm van Kunst Kijken, waarbij je via de kracht van de groep meer zicht op een kunstwerk probeert te krijgen, steunt op het creeëren van contact, via aandacht en goed luisteren. Lukt dat wel als je elkaar niet kent, niet samen in één ruimte bent en elkaar niet direct kunt aan kijken?

Ik koos een foto van Saskia Boelsums om samen naar te kijken. Ik vertelde dit niet aan de deelnemers. Ik vertel vantevoren niets over het werk, geef geen enkele informatie. Ik vertel ook niet dat we naar een foto kijken. Zo kijken we onbevooroordeeld, zonder andere hulpmiddelen dan onszelf en elkaar. We steunen op onze eigen kennis en ervaringen. Die helpen ons om betekenis te kunnen geven aan wat we zien.

Een nieuw kunstwerk bekijken is als je begeven in een onbekende situatie. Die kan helemaal nieuw en anders zijn dan alles wat je eerder meemaakte. Maar je moet beginnen bij wat je weet. En dat durven loslaten, om ruimte te maken voor het nieuwe.

-3-

Saskia Boelsums maakt prachtige foto’s van natuurtaferelen en landschappen, met een schilderachtige kwaliteit. Het zijn foto’s van meestal het vlakke land. Door de manier van fotograferen en presenteren tonen ze een soort van super-hyperrealiteit. Ze hebben veel aandacht voor licht en lucht, en wijdsheid. Ze vieren de natuur. Heel feestelijk, maar ook met veel spanning. Die spanning zit niet alleen in de dramatische foto’s met dreigende luchten. Ze zit voor mij evenzeer in de idyllische taferelen, waarop je bijvoorbeeld een middeleeuws wollige schaapskudde ongerept ziet heide-grazen. Wat een schitterende, vredige, wilde natuur! Oer. – Bestaat dat nog, bij ons hier in Nederland?

– Nee, hou toch op, natuurlijk niet. Onze natuur is aangelegd, uitgekauwd en weggeteerd in monocultuur en snelwegvergezichten. – Het is een drogbeeld, een nostalgisch tafereeltje van op puzzels en koekblikken en ansichtkaarten uit Oostenrijk. Ja, weemoed, naar toen klimaatcrisissen en soorten-extincties nog niet bestonden. – Nee, het is echt!, dit is de draspolder bij Noordervleet, dit is het berkenbosje van boer Beets, bij dauw komen de reeën van achter uit het land.

In Saskia’s fotowerk zijn water, lucht, aarde, dieren, planten, natuur, tastbaar aanwezig. Zo tastbaar, dat ze meer aanwezig zijn dan ‘in het echt’. Dat ze niet meer weg te denken, over te slaan zijn. (Zoals in het echt. Waar we ze op de fotokalender zetten, zodat we er niet meer om hoeven te denken.)

-4-

Er wordt hier een aanwezigheid gevierd die bijna niet meer te geloven is. En waar we niet zonder kunnen.

-5-

De foto die ik uitzocht valt op tussen de foto’s van Saskia omdat er een mensje op staat, heel klein, en alleen in silhouet. Het volzwart van het figuurtje steekt scherp af tegen de waterig wolkige, helder zachte omgeving. Het mensje komt prominent van rechts het beeld binnenlopen, midden op de horizontale as van de plaat.

Toch is het niet het eerste detail van de afbeelding waar de deelnemers aan het LangzaamKijkenGesprek aandacht aan besteden.

Want wat je ook gelijk ziet, is de merkwaardige spiegeling in het landschap.

De wandelaar loopt niet op vaste grond, maar, als op een spiegel, tussen de wolken in de lucht en de wolken op de grond. Maar wat of waar is die grond? Is het een supervlak strand dat overgoten is met een microfilm van stilstaand water? Er is geen grond, en geen rimpeling te zien. Hoe zit dit in elkaar, waar loopt die wandelaar op? Hoe zit die wereld in elkaar?

En hoe komt het dat ik weet hoe het voelt om daar te lopen, als die wereld tegelijk niet lijkt te kloppen?

De vage lijn achter het figuurtje loopt niet bij de voeten maar ter hoogte van de borstkas, op horizonhoogte. Geen vaste grond, maar een vage, wijkende horizon. Een eindeloze fata morgana.

Eenzame wandelaar, lopend tussen de wolken.

Jezus liep over het water. Jezus, zoon van God, personificatie van de mens, geworpene, eenling in het menselijk lot, mens der mensen, zoals wij allen een godswonder, wij met onze wereld van ons hoofd in de lucht en onze voeten in de modder. Wij die op drijfzand lopen in ons bestaan. Wat weten we eigenlijk? Wat snappen we eigenlijk? Van onze wereld? We zijn zo geworteld in onze eigen natuur.

-6-

Ik vind het altijd weer een wonder hoe we samen tot meer betekenis kunnen komen. Dagelijkse communicatie gaat zo vaak zo snel, oppervlakkig, we denken dat we wel weten hoe het zit, met jou, met mij, met hoe iets in elkaar zit of wat er aan de hand is, en we moeten door. En bij periodes voel je je alleen, eenzaam, onbegrepen, op jezelf aangewezen of teruggeworpen. Zit je opgesloten in het landschap van dat brein van je.

Ik vind het altijd weer een wonder hoe we in een samenkunstkijkengesprek tot echte samenwerking en verbinding kunnen komen.

Hoe we tot nieuwe betekenissen en denkmogelijkheden kunnen komen, die voor iedereen uiteindelijk weer verschillend kunnen zijn, maar waarin we wel doorbouwen op wat we gedeeld hebben.

-7-

Telkens wel weer in je eentje op die luchtspiegeling lopen, met die vage en wijkende horizon, maar erop te kunnen vertrouwen dat dat delen er is.

-8-

Vandaag had ik een gesprek over een fotografisch kunstwerk in een virtuele ruimte middels videobellen, een metaforische verdubbeling van die condition humaine. Wat was er echt, tastbaar? De aandacht, en kwaliteit van het bestaan 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Type je zoekwoorden hierboven en druk op Enter om te zoeken. Druk ESC om te annuleren.

Terug naar boven